Gerrit Komrij stelde een bundel samen waarin hij een overzicht geeft van vijf eeuwen Nederlandse kinderpoëzie. Hij selecteerde gedichten die hij mooi of goed vindt, en poëzie die hij als zesjarige uit zijn hoofd kende. Vervolgens parkeerde Komrij de selectie gedichten in een bepaalde volgorde achter elkaar, als auto’s in een file. Maar de file werd twee keer zo lang als gepland. Met uitgever Prometheus was afgesproken dat de bundel vijfhonderd gedichten zou bevatten. Het werden er ruim duizend.

Uitgeverij Prometheus wilde de bundel perse in de kinderboekenweek presenteren. Die week valt begin oktober, al tientallen jaren. Toch werd de uitgever er kennelijk door verrast. In alle haast werd het boek gedrukt. Er was geen tijd om eerst toestemming te vragen aan de auteurs – gedichten en verhalen mogen alleen worden gepubliceerd met instemming van de schrijver. Maar Prometheus heeft de procedure omgedraaid: eerst drukken, de rest komt later. Commerciële belangen gaan blijkbaar boven het auteursrecht.

Rekende de uitgever er op dat auteurs het een eer vinden om in Komrij’s file te mogen staan? Ik vind het aardig dat Komrij mijn werk de moeite waard vindt. Maar ik houd niet van files, helemaal niet als een ander mij er in vastzet. Ik wil zelf bepalen wat er wel of niet met mijn gedichten gebeurt. Die zeggenschap is mij ontnomen.

De prijs van het boek was bepaald op € 25,- Maar de bloemlezing werd twee keer zo dik. Je zou dus verwachten dat hij duurder werd – twee keer zoveel gedichten moeten immers vergoed worden. Maar nee. Prometheus deed iets opmerkelijks: ze besloten de winkelprijs (tijdelijk?) te verlagen naar € 19,95

Het honorarium voor de dichters kwam daardoor uit op € 5,- per opgenomen gedicht. Onbegrijpelijk. Schrijvers en uitgevers hebben de afspraak dat voor educatieve overnames een minimale vergoeding geldt van € 26,- per gedicht. Voor commerciële uitgaven, zoals deze bloemlezing, ligt dit bedrag uiteraard hoger.

Prometheus sputtert dat er voor ruim duizend gedichten betaald moet worden. Dat klopt niet. Zo’n 50% van de opgenomen dichters is langer dan zeventig jaar dood, of onbekend. Hun werk is rechtenvrij en dus gratis.

Prometheus zegt dat ze zo’n boek niet kunnen maken als er € 26,- per gedicht betaald moet worden. Spijtig, maar dan zul je dus de dikte van het boek of de winstmarge moeten aanpassen. Voor de prijs van een retourtje Utrecht Amsterdam kun je ook niet met de trein naar Parijs. Zo simpel is het volgens mij.

Het is natuurlijk mooi als een boek betaalbaar blijft, maar het is onbeschoft dat Prometheus sigaren uit andermans doos presenteert. Uit de doos van de dichters. Die subsidiëren nu ongevraagd en soms tegen hun wil een bloemlezing. Wat zou een drukker zeggen als hij achteraf hoort dat hij maar één vijfde van de minimumprijs krijgt, omdat het anders te duur wordt?

Prometheus beweert dat er maar één dichter bezwaar heeft tegen opname in de bundel en de hele gang van zaken. Ook dat klopt niet. Verschillende uitgevers en dichters hebben al contact gehad over deze zaak met Prometheus. Ze beraden zich op een reactie en/of hebben juristen ingeschakeld.

Gerrit Komrij noemt het ijdeltuiterij dat sommige dichters niet instemmen met een fooi van vijf euro – dat komt neer op één tiende cent per gedicht per boek. Ik vind ons werk meer waard en ga niet akkoord met dit voorstel. Voor zo’n bedrag wil ik niet in een file staan. Dat doe ik nooit, dus waarom nu wel? Wat de consequenties zijn, weet ik nog niet.

Het sommetje laat zien dat dichters sowieso niet rijk worden van dit boek. Het gaat ook niet om geld, maar om het principe. Een fatsoenlijke uitgever vraagt op tijd of hij je werk mag gebruiken en tegen welke voorwaarden. Als er een rooskleurige vergoeding tegenover staat, wil ik erover nadenken, maar nu… ‘Hoogtepunten’ uit vijf eeuwen kinderpoëzie, uitgegeven als een ingebonden scheurkalender. Ik word er niet blij van. Ik zie het niet als reclame voor mijn werk. Mijn eigen uitgever maakt mijn boeken zoveel mooier!

Hans Hagen

Auteur / bestuurslid VvL (Vereniging van Letterkundigen) 

PS

De handelwijze van uitgeverij Prometheus lokte tientallen reacties uit. Op het weblog van Ted van Lieshout viel veel over deze zaak te lezen.